Grzybice skóry u psów: rodzaje, leczenie, zaraźliwość dla człowieka
Grzybice skóry u psów to grupa chorób wywoływanych przez różne gatunki grzybów. Dzielą się na dwie główne kategorie: dermatofitoza (strzygący liszaj) wywołana przez grzyby dermatofity oraz drożdżyca spowodowana przez drożdżaka Malassezia. Obydwie choroby mogą powodować znaczny dyskomfort u psa, a dermatofitoza stanowi zagrożenie dla ludzi. W artykule omówimy rodzaje grzybic, objawy, diagnostykę, leczenie oraz kluczowe zasady profilaktyki.
Dermatofitoza (strzygący liszaj) – grzybica dermatofitowa
Co to jest dermatofitoza?
Dermatofitoza to infekcja skóry, włosów i pazurów wywołana przez grzyby dermatofity. Te grzyby żywią się keratyną – białkiem budulcowym skóry, sierści i pazurów.
Gatunki dermatofitów u psów:
- Microsporum canis – 70% przypadków (najczęstszy)
- Microsporum gypseum – 20% (z gleby)
- Trichophyton mentagrophytes – 10% (od gryzoni)
Częstość: 2-4% psów (częściej u szczeniąt i psów z osłabionym układem odpornościowym)
Jak dochodzi do zakażenia?
Drogi zakażenia:
- Kontakt bezpośredni z chorym zwierzęciem (pies, kot, gryzoń)
- Kontakt pośredni: szczotki, legowiska, transportery, środowisko
- Z gleby (M. gypseum – psy kopące w ziemi)
Spory grzybów są niezwykle odporne:
- Przeżywają w środowisku do 18 miesięcy
- Rozprzestrzeniają się przez włosy, łuski naskórka
- Szczególnie zakaźne w ciepłych, wilgotnych warunkach
Rasy predysponowane:
- Yorkshire Terrier
- Jack Russell Terrier
- Pekińczyk (psy długowłose)
Czynniki ryzyka:
- Wiek <1 rok (niedojrzały układ odpornościowy)
- Osłabienie (choroby przewlekłe, leczenie kortykosteroidami)
- Zagęszczona hodowla, schroniska
- Słaba higiena
Objawy dermatofitozy
Klasyczny obraz:
- Okrągłe, łysiejące plamy (stąd nazwa „strzygący liszaj”)
- Średnica: 1-5 cm
- Najczęstsza lokalizacja: głowa, uszy, łapy
- W centrum plamy: łuszczenie, strupki
- Brzeg plamy: zaczerwieniony, uniesiony
Inne objawy:
- Łamliwe włosy (wypadają u nasady)
- Świąd: umiarkowany lub brak (w przeciwieństwie do alergii!)
- Kerion – bolesny, ropny guzek (ciężkie zapalenie)
- Onychomycosis – zakażenie pazurów (rzadkie u psów)
Nietypowe formy:
- Noicielstwo bezobjawowe – pies nie ma objawów, ale rozsiew spory (szczególnie u kotów!)
- Rozsiany – wiele rozproszonych ognisk po całym ciele
- Pseudomycetoma – głębokie guzy (rzadkie)
Diagnostyka
1. Badanie w lampie Wooda (ultrafioletowej):
- Świecenie jaskrawozielone przy M. canis (zawiera metabolity fluorescencyjne)
- Tylko 50% szczepów M. canis świeci!
- Wynik dodatni = podejrzenie, ujemny ≠ wykluczenie
Koszt: Zazwyczaj darmowe (większość klinik ma lampę)
2. Badanie mikrosowe włosów (trichogram):
- Weterynarz wyrywa włosy z brzegu zmiany
- Pod mikroskopem: spory grzybów wokół włosa
- Szybkie (15 minut), ale wymaga doświadczenia
Koszt: 30-50 zł
3. Posiew hodowlany – ZŁOTY STANDARD:
- Pobranie włosów/łusek → posiew na pożywkę DTM (Dermatophyte Test Medium)
- Wzrost kolonii grzybów: 7-21 dni
- Identyfikacja gatunku
- Najdokładniejsza metoda (czułość 90%)
Koszt: 80-150 zł
4. Badanie histopatologiczne (rzadko):
- Biopsja skóry
- Przy głębokich postaciach lub wątpliwościach diagnostycznych
Leczenie dermatofitozy
Dlaczego leczyć?
- Choroba zaraźliwa dla ludzi i innych zwierząt
- Może się rozsiać na całe ciało
- Środowisko pozostaje zakażone (spory)
Leczenie miejscowe (mild cases)
Preparaty:
- Szampony przeciwgrzybicze:
- Mikonazol + chlorheksydyna
- Ketokonazol
- Siarczan wapnia + siarka (Lime sulfur) – najbardziej skuteczny, ale nieprzyjemny zapach
- Kąpiel 2x w tygodniu przez 6-8 tygodni
- Całe ciało (nie tylko zmiana!) – usuwanie spor
Kremy/maści (tylko na małe ogniska):
- Klotrimazol
- Mikonazol
Ważne: Leczenie miejscowe samo w sobie rzadko wystarcza – potrzebne leki doustne!
Leczenie systemowe (doustne) – NIEZBĘDNE
Leki:
1. Itrakonazol (Itrafungol) – lek z wyboru:
- Dawka: 5-10 mg/kg raz dziennie
- Podawanie: codziennie lub „pulsacyjnie” (tydzień lek, tydzień przerwa)
- Czas: minimum 6 tygodni (często 8-12 tygodni)
- Skuteczność: 90%
Koszt: 150-400 zł/miesiąc (zależy od wagi psa)
2. Terbinafina (Lamisil):
- Dawka: 30-40 mg/kg raz dziennie
- Skuteczność porównywalna do itrakonazolu
- Alternatywa przy braku tolerancji itrakonazolu
3. Griseofulwina (starsza opcja):
- Skuteczna, ale więcej skutków ubocznych (zaburzenia GI, toksyczność dla wątroby)
- Przeciwwskazana u ciężarnych suk
Monitorowanie leczenia:
- Posiewy kontrolne co 2-4 tygodnie
- Leczenie do uzyskania dwóch ujemnych posiewów z rzędu
- Zbyt wczesne przerwanie → nawroty!
Dekontaminacja środowiska – KLUCZOWE!
Bez czyszczenia środowiska leczenie może być nieskuteczne!
Co robić:
- Odkurzanie HEPA – codziennie (worki wyrzucać szczelnie zamknięte)
- Pranie w 60°C: legowiska, koce, zabawki materiałowe
- Dezynfekcja twardych powierzchni:
- Podchloran sodu (1:10 – 1 część wybielacza, 10 części wody)
- Enilconazole (Imaverol) – 50 ml/litr wody – najskuteczniejszy
- Wyrzucenie: szczotki, grzebienie, zabawki trudne do wyczyszczenia
- Izolacja chorego psa: osobny pokój (jeśli możliwe)
- Golenie długiej sierści – ułatwia leczenie miejscowe i zmniejsza rozsiew spor
Koszt dekontaminacji: 100-300 zł (środki czystości)
Zaraźliwość dla człowieka – WYSOKA!
Dermatofitoza jest chorobą zoonotyczną – łatwo przenosi się na ludzi!
Kto jest najbardziej narażony:
- Dzieci (kontakt z podłogą, zabawkami)
- Osoby starsze
- Osoby z osłabionym układem odpornościowym (HIV, chemioterapia)
- Ciężarne kobiety
Objawy u człowieka:
- Okrągłe, czerwone, łuszczące się plamy
- Świąd
- Najczęstsza lokalizacja: ręce, przedramiona, twarz, szyja
Co robić, gdy podejrzewasz zakażenie u siebie: → Zgłoś się do dermatologa (leczenie: kremy przeciwgrzybicze, czasem tabletki)
Profilaktyka zakażenia:
- Rękawiczki przy aplikacji leków
- Mycie rąk po kontakcie z psem
- Unikanie dotykania zmian skórnych psa
- Izolacja psa od dzieci do czasu wyleczenia
Malassezjoza (drożdżyca) – zakażenie drożdżakiem Malassezia
Co to jest Malassezia?
Malassezia pachydermatis to drożdżak (grzyb jednokomórkowy), który:
- Naturalnie występuje na skórze psów (część flory fizjologicznej)
- W małych ilościach: nieszkodliwy
- Przy namnożeniu: wywołuje wtórną infekcję (malassezjoza)
Kluczowe: Malassezia NIE jest pierwotną chorobą – zawsze jest wtórna do innego problemu (alergia, zaburzenia bariery skórnej).
Przyczyny namnożenia Malassezia
Czynniki predysponujące:
- Alergiczny wyprysk atopowy (AZS) – najczęstsza przyczyna (70%)
- Alergia pokarmowa
- Nadmierna wilgoć: fałdy skórne, wilgotne uszy
- Zaburzenia hormonalne: niedoczynność tarczycy, Cushing
- Leczenie kortykosteroidami (osłabienie odporności lokalnej)
- Nieprawidłowa higiena: rzadkie kąpiele, brak suszenia po kąpieli
Rasy predysponowane:
- Fałdy skórne: Buldog (francuski, angielski), Shar Pei, Mops
- Długie uszy: Cocker Spaniel, Basset Hound, Beagle
- Atopia: West Highland White Terrier, Szetlandzki Owczarek
Objawy malassezjozy
Najczęstsze lokalizacje:
- Uszy (zapalenie przewodu słuchowego) – 80% przypadków
- Pachy
- Pachwiny
- Fałdy skórne (wokół pyska, ogona)
- Przestrzenie międzypalcowe (łapy)
Objawy skórne:
- Intensywny świąd – pies drapie się, liże łapy
- Zaczerwienienie skóry (erytema)
- Łojotok – skóra tłusta, lśniąca, śluzowata
- Charakterystyczny nieprzyjemny zapach – „drożdżowy”, „spleśniały”
- Przebarwienia – skóra ciemnieje (hiperpigmentacja)
- Pogrubienie skóry (lichenifikacja) – przy przewlekłych stanach
- Łuszczenie, żółtawe łuski
Objawy uszne (malasseziowe zapalenie uszu):
- Ciemnobrązowa, woskowata wydzielina
- Świąd – pies potrząsa głową, drapie uszy
- Zaczerwienienie przewodu słuchowego
- Nieprzyjemny zapach z uszu
Diagnostyka
1. Badanie cytologiczne – SZYBKIE I PROSTE:
Metoda:
- Weterynarz robi „odbitki” z zapalonych miejsc (taśma przylepna lub wymaz)
- Barwienie Diffa-Quicka
- Obserwacja pod mikroskopem
Wynik:
- Norma: <5 drożdżaków na pole widzenia (400x)
- Infekcja: >10-15 drożdżaków na pole widzenia
- Malassezia wygląda jak „śnieżny bałwan” lub „orzeszek ziemny”
Koszt: 50-100 zł
2. Badanie hodowlane (rzadko potrzebne):
- Przy opornych infekcjach lub podejrzeniu nietypowych gatunków
Leczenie malassezjozy
Kluczowa zasada: Leczymy infekcję drożdżakową + szukamy i leczymy przyczynę pierwotną (alergię, choroby hormonalne)!
Leczenie miejscowe (mild cases)
Szampony przeciwgrzybicze:
- Ketokonazol 2% – najskuteczniejszy
- Mikonazol + chlorheksydyna (Malaseb, Douxo)
- Chlorheksydyna 3-4% (działa także na bakterie)
Jak stosować:
- Kąpiel 2-3x w tygodniu
- Pozostawić na skórze 10 minut przed spłukaniem (kontakt!)
- Dokładnie wysuszyć (wilgoć sprzyja namnożeniu)
Kremy/maście:
- Mikonazol, klotrimazol – małe ogniska
Płukanki do uszu:
- Preparaty z mikonazolem, chlorheksydyną
- Czyszczenie uszu 2x dziennie
Koszt: 50-150 zł (szampon, płukanki)
Leczenie systemowe (moderate-severe cases)
Wskazania:
- Rozsiany świąd po całym ciele
- Przewlekłe, nawracające infekcje
- Brak odpowiedzi na leczenie miejscowe
Leki:
1. Itrakonazol (lek z wyboru):
- Dawka: 5 mg/kg raz dziennie
- Czas: 3-4 tygodnie
- Skuteczność: 80-90%
2. Ketokonazol:
- Dawka: 5-10 mg/kg raz dziennie
- Tańszy, ale większe ryzyko hepatotoksyczności
- Wymaga monitorowania wątroby (ALT, AST)
Koszt: 100-300 zł/miesiąc
Leczenie przyczyny pierwotnej – NAJWAŻNIEJSZE!
Jeśli nie wyeliminujesz przyczyny → nawroty!
Atopia/alergia:
- Apoquel, Cytopoint (zmniejszenie świądu i stanu zapalnego)
- Dieta eliminacyjna (jeśli alergia pokarmowa)
- Immunoterapia (desensytyzacja)
Niedoczynność tarczycy:
- Suplementacja hormonów tarczycy (Forthyron)
Cushing:
- Trilostane (Vetoryl)
Zaraźliwość dla człowieka – NISKA
Malassezia pachydermatis:
- NIE jest zaraźliwa dla ludzi – nie przechodzi z psa na człowieka
- To gatunek specyficzny dla psów
Wyjątek: Malassezia furfur (inny gatunek) występuje u ludzi, ale to osobna infekcja (pityriasis versicolor – „łupież pstry”).
Porównanie: Dermatofitoza vs Malassezjoza
| Cecha | Dermatofitoza (liszaj) | Malassezjoza (drożdżyca) |
|---|---|---|
| Rodzaj grzyba | Dermatofit (Microsporum, Trichophyton) | Drożdżak (Malassezia) |
| Zaraźliwość dla ludzi | WYSOKA (zoonotyczna) | Brak |
| Świąd | Umiarkowany lub brak | Bardzo intensywny |
| Objawy | Okrągłe łysiejące plamy | Zaczerwienienie, łojotok, zapach |
| Lokalizacja | Głowa, uszy, łapy | Uszy, pachy, fałdy, łapy |
| Przyczyna | Pierwotna infekcja | Wtórna (podłoże alergiczne) |
| Leczenie | Systemowe + miejscowe | Miejscowe (+ systemowe w ciężkich) |
| Czas leczenia | 6-12 tygodni | 3-6 tygodni |
| Dekontaminacja | KONIECZNA | Nie wymaga |
Profilaktyka grzybic skóry
Dermatofitoza:
- Unikanie kontaktu z chorymi zwierzętami
- Kwarantanna nowych zwierząt (minimum 2 tygodnie obserwacji)
- Higiena: regularne czyszczenie legowisk, odkurzanie
- Badania przesiewowe w hodowlach i schroniskach
Malassezjoza:
- Leczenie chorób podstawowych (atopia, hormony)
- Regularne kąpiele (co 1-2 tygodnie u ras predysponowanych)
- Dokładne suszenie po kąpieli
- Czyszczenie uszu (co tydzień u ras długouchych)
- Unikanie długotrwałego leczenia kortykosteroidami
Podsumowanie
Dermatofitoza:
- Zaraźliwa dla ludzi i zwierząt
- Wymaga leczenia systemowego (itrakonazol 6-12 tygodni)
- Dekontaminacja środowiska kluczowa
- Izolacja chorego psa
Malassezjoza:
- Wtórna do alergii/chorób skóry
- Niezaraźliwa dla ludzi
- Leczenie miejscowe często wystarcza
- Kluczowe: wyleczenie przyczyny pierwotnej
Obie grzybice są skutecznie leczone przy odpowiedniej diagnostyce i systematycznym podejściu!
